Vẹo cột sống ở trẻ em: Cha mẹ cần lưu ý những gì?

Trong những năm gần đây, tình trạng vẹo cột sống ở trẻ em ngày càng trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, đặc biệt khi lứa tuổi học sinh phải dành phần lớn thời gian ngồi học, mang cặp sách nặng, ít vận động thể chất. Cột sống vốn là “trụ cột” nâng đỡ cơ thể, giúp trẻ phát triển toàn diện cả về vóc dáng lẫn chức năng vận động. Tuy nhiên, chỉ một sai lệch nhỏ trong giai đoạn đang phát triển cũng có thể để lại hậu quả lâu dài, ảnh hưởng đến hình thể, hô hấp, thậm chí cả tâm lý của trẻ.

Điều đáng nói là, vẹo cột sống thường diễn tiến âm thầm, nhiều phụ huynh chỉ nhận ra khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng. Chính vì vậy, việc trang bị kiến thức đúng đắn để nhận biết sớm, hiểu nguyên nhân và áp dụng biện pháp phòng ngừa, can thiệp kịp thời là vô cùng quan trọng. Bài viết này sẽ giúp cha mẹ có cái nhìn toàn diện về bệnh lý vẹo cột sống ở trẻ em – từ khái niệm, dấu hiệu nhận biết cho đến những lưu ý trong chăm sóc và điều trị – để đồng hành cùng con trên hành trình trưởng thành khỏe mạnh.

Vẹo cột sống ở trẻ em là gì?

1. Định nghĩa

Vẹo cột sống ở trẻ em là tình trạng cột sống không giữ được trục thẳng đứng tự nhiên mà bị cong sang một bên. Thay vì phát triển theo đường thẳng từ cổ xuống thắt lưng, cột sống của trẻ có sự lệch trục, tạo thành đường cong bất thường. Đây không chỉ là vấn đề về hình dáng bên ngoài mà còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, chức năng hô hấp, tuần hoàn và chất lượng cuộc sống của trẻ nếu không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời.

2. Phân loại vẹo cột sống

Dựa trên hình dạng đường cong, vẹo cột sống ở trẻ thường được chia thành ba dạng phổ biến:

• Vẹo cột sống hình chữ C: Cột sống cong sang một phía, tạo thành đường cong duy nhất giống hình chữ C. Đây là dạng khá phổ biến ở trẻ em và thường dễ nhận thấy bằng mắt thường.

• Vẹo cột sống hình chữ S: Xuất hiện hai đường cong ngược chiều nhau trên cùng trục cột sống, khiến cột sống biến dạng thành hình chữ S. Dạng này phức tạp hơn và thường gây mất cân bằng cơ thể rõ rệt.

• Vẹo cột sống kèm xoay đốt sống: Ngoài việc cong sang bên, các đốt sống còn bị xoay quanh trục, làm lồng ngực biến dạng, gây khó khăn cho hoạt động hô hấp và ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe tổng thể.

3. Mức độ vẹo cột sống

Tùy theo độ cong của cột sống được đo bằng góc Cobb trên phim X-quang, tình trạng vẹo cột sống được chia thành ba mức độ:

• Nhẹ: Góc cong dưới 20 độ. Thường ít gây ảnh hưởng đến sức khỏe, nhưng nếu không theo dõi có thể tiến triển nặng hơn.

• Trung bình: Góc cong từ 20 – 40 độ. Lúc này trẻ bắt đầu có dấu hiệu lệch vai, lệch hông, dáng đi mất cân đối và cần can thiệp chỉnh hình.

• Nặng: Góc cong trên 40 độ. Đây là mức độ nghiêm trọng, có nguy cơ ảnh hưởng đến tim, phổi và khả năng vận động, thường cần phẫu thuật để điều trị.

Nguyên nhân gây vẹo cột sống ở trẻ em

1. Nguyên nhân bẩm sinh

Một số trẻ bị vẹo cột sống ngay từ khi mới sinh do dị tật trong quá trình hình thành và phát triển bào thai. Các bất thường như đốt sống phát triển không hoàn chỉnh, dính đốt sống, hoặc thiếu một phần xương có thể dẫn đến cột sống cong lệch ngay từ đầu. Trường hợp này thường được phát hiện sớm trong những năm đầu đời và có xu hướng tiến triển nặng dần theo thời gian.

2. Nguyên nhân do thói quen sinh hoạt

Vẹo cột sống ở trẻ em hiện nay phần lớn xuất phát từ những thói quen xấu trong học tập và sinh hoạt hằng ngày:

• Ngồi học sai tư thế: Trẻ thường cúi gằm, tì ngực lên bàn hoặc ngồi vẹo sang một bên trong thời gian dài, khiến cột sống bị lệch trục.

• Đeo ba lô lệch vai hoặc quá nặng: Nhiều học sinh có thói quen đeo cặp nặng chỉ bằng một bên vai. Sức nặng dồn không đều làm vai và cột sống bị mất cân bằng, lâu ngày dẫn đến cong vẹo.

• Thói quen nằm, ngồi, chơi game không đúng cách: Nằm cong vẹo, ngồi xem điện thoại lâu trong tư thế gập người hoặc lệch sang một bên đều gây áp lực không đồng đều lên cột sống, khiến nguy cơ vẹo cột sống gia tăng.

3. Nguyên nhân khác

Ngoài bẩm sinh và thói quen sinh hoạt, còn có một số yếu tố khác có thể khiến trẻ bị vẹo cột sống:

• Yếu tố di truyền: Trong gia đình có cha mẹ hoặc anh chị em từng bị vẹo cột sống thì trẻ cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn bình thường.

• Chấn thương hoặc bệnh lý thần kinh cơ: Các chấn thương nặng ở cột sống, hoặc bệnh lý liên quan đến thần kinh – cơ (như bại não, teo cơ tủy sống) có thể gây biến dạng cột sống và dẫn tới vẹo cột sống thứ phát.

Dấu hiệu nhận biết vẹo cột sống ở trẻ

1. Dấu hiệu dễ quan sát

Cha mẹ có thể nhận biết vẹo cột sống thông qua những thay đổi rõ rệt trên cơ thể của trẻ:

• Vai và hông không cân xứng: Một bên vai hoặc hông cao hơn bên còn lại, khiến cơ thể trông lệch và mất cân đối.

• Xương bả vai nhô cao một bên: Khi quan sát từ phía sau, sẽ thấy một bên bả vai nhô lên rõ rệt, khác hẳn so với bên còn lại.

• Lưng có chỗ gồ bất thường khi cúi gập người: Nếu yêu cầu trẻ cúi gập người về phía trước, cha mẹ có thể dễ dàng nhìn thấy đường cong lệch hoặc vùng lưng gồ cao hơn, đây là dấu hiệu đặc trưng của vẹo cột sống.

2. Dấu hiệu gián tiếp

Ngoài những biểu hiện bằng mắt thường, vẹo cột sống ở trẻ còn có thể được nhận biết qua một số triệu chứng gián tiếp:

• Trẻ thường xuyên mệt mỏi, đau lưng: Do cột sống bị lệch, cơ lưng phải hoạt động nhiều hơn để giữ thăng bằng, khiến trẻ hay than đau nhức và mỏi vùng lưng, vai.

• Dáng đi lệch, mất cân bằng: Trẻ có thể bước đi loạng choạng, thân người nghiêng sang một bên hoặc hai chân không đều, gây mất tự tin trong sinh hoạt và vận động.

3. Lời khuyên dành cho cha mẹ

Để phát hiện sớm tình trạng vẹo cột sống, cha mẹ cần thường xuyên quan sát dáng đứng, dáng ngồi của trẻ. Một cách đơn giản là cho trẻ đứng thẳng hoặc cúi người về phía trước để kiểm tra sự cân xứng của vai, hông và lưng. Việc phát hiện kịp thời ngay từ những biểu hiện ban đầu sẽ giúp quá trình điều chỉnh và điều trị đạt hiệu quả cao hơn, hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài của trẻ.

Ảnh hưởng của vẹo cột sống nếu không được can thiệp

1. Ảnh hưởng đến ngoại hình, dáng vóc

Vẹo cột sống khiến vai, hông và lưng của trẻ mất cân đối, dẫn đến hình thể cong vẹo, dáng đi lệch lạc. Sự thay đổi này không chỉ làm giảm tính thẩm mỹ mà còn cản trở sự phát triển cân đối của cơ thể. Trẻ có thể bị thấp hơn so với tiềm năng chiều cao vốn có do cột sống không phát triển đúng cách.

2. Gây đau lưng, hạn chế vận động

Khi cột sống bị cong lệch, các cơ và dây chằng phải hoạt động nhiều hơn để giữ thăng bằng, từ đó gây ra những cơn đau âm ỉ hoặc nhức mỏi kéo dài ở vùng lưng, vai và thắt lưng. Về lâu dài, tình trạng này còn khiến trẻ bị hạn chế vận động, khó khăn trong các hoạt động thể thao, thậm chí trong cả sinh hoạt hằng ngày.

3. Tăng nguy cơ rối loạn hô hấp và tim mạch (khi vẹo nặng)

Ở mức độ nặng, vẹo cột sống có thể làm lồng ngực biến dạng, chèn ép lên phổi và tim. Điều này dẫn đến các vấn đề như khó thở, giảm dung tích phổi, rối loạn tuần hoàn và tăng áp lực lên tim. Đây là biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ.

4. Ảnh hưởng đến tâm lý và sự tự tin của trẻ

Ngoại hình mất cân đối, dáng đi khác thường dễ khiến trẻ cảm thấy tự ti, ngại giao tiếp hoặc bị bạn bè trêu chọc. Lâu dần, điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý, làm giảm sự tự tin, thậm chí tác động tiêu cực đến kết quả học tập và đời sống tinh thần của trẻ.

Cha mẹ cần lưu ý gì để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị vẹo cột sống?

1. Phòng ngừa từ sớm

Phòng ngừa vẹo cột sống nên bắt đầu ngay từ những thói quen hằng ngày của trẻ. Cha mẹ cần:

• Tập cho trẻ tư thế ngồi học đúng: Trẻ nên ngồi lưng thẳng, vai cân đối, mắt cách vở khoảng 25–30 cm. Hạn chế để trẻ cúi gằm, chống cằm hoặc nằm bò ra bàn khi học.

• Lựa chọn bàn ghế, ánh sáng phù hợp: Bàn ghế cần có chiều cao tương ứng với độ tuổi của trẻ để giúp trẻ ngồi đúng tư thế, tránh gù lưng. Ánh sáng đủ sẽ hạn chế việc trẻ cúi sát vở khi viết.

• Chọn ba lô nhẹ, đeo cân đối hai vai: Ba lô nên có trọng lượng nhẹ, quai bản to, và trẻ cần đeo bằng cả hai vai để phân bổ đều lực, không gây lệch cột sống.

• Khuyến khích trẻ vận động, chơi thể thao: Các môn thể thao như bơi lội, bóng rổ, yoga hoặc các bài tập giãn cơ giúp cột sống dẻo dai, giảm nguy cơ cong vẹo.

2. Phát hiện sớm

Cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi sự phát triển của trẻ. Cần:

• Thường xuyên quan sát dáng đứng, dáng đi của trẻ: Nếu thấy vai, hông hoặc lưng có dấu hiệu lệch, cần chú ý ngay.

• Đưa trẻ đi khám định kỳ: Việc thăm khám tại các cơ sở y tế, đặc biệt khi có dấu hiệu bất thường, giúp phát hiện và can thiệp kịp thời, tránh bệnh tiến triển nặng.

3. Hỗ trợ điều trị

Nếu trẻ đã được chẩn đoán vẹo cột sống, việc điều trị cần tùy thuộc vào mức độ:

• Trường hợp nhẹ: Có thể áp dụng vật lý trị liệu, các bài tập chỉnh dáng, kéo giãn cột sống kết hợp với rèn luyện tư thế đúng để cải thiện tình trạng.

• Trường hợp nặng: Trẻ có thể cần sử dụng nẹp chỉnh hình hoặc phẫu thuật để điều chỉnh đường cong cột sống, đảm bảo không ảnh hưởng đến chức năng hô hấp và vận động.

• Luôn tuân theo hướng dẫn của bác sĩ: Cha mẹ tuyệt đối không tự ý điều trị hoặc cho trẻ áp dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng. Sự theo dõi, chỉ định và phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa là yếu tố then chốt để đạt hiệu quả.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Không phải trường hợp vẹo cột sống nào cũng nguy hiểm, nhưng cha mẹ cần đặc biệt lưu ý và đưa trẻ đi khám kịp thời trong những tình huống sau:

• Khi phát hiện cột sống cong rõ rệt: Nếu quan sát thấy lưng của trẻ có đường cong bất thường, vai hoặc hông lệch hẳn sang một bên, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa chỉnh hình để được chẩn đoán chính xác.

• Trẻ có triệu chứng đau lưng, khó thở, dáng đi bất thường: Đây là dấu hiệu cho thấy vẹo cột sống đã ảnh hưởng đến vận động và có nguy cơ tác động đến tim phổi. Trẻ thường than đau lưng, mệt mỏi, khó giữ thăng bằng hoặc thậm chí thở gấp khi vận động.

• Khi các biện pháp điều chỉnh tại nhà không cải thiện: Nếu sau một thời gian áp dụng các biện pháp như rèn tư thế đúng, tập thể dục, hoặc sử dụng ghế bàn học phù hợp mà tình trạng cong vẹo không giảm, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra và có phác đồ điều trị phù hợp.

Việc thăm khám sớm không chỉ giúp xác định chính xác mức độ cong vẹo, mà còn giúp bác sĩ đưa ra hướng can thiệp kịp thời, tránh để bệnh tiến triển nặng, gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ.

Kết luận:

Vẹo cột sống ở trẻ em không chỉ là vấn đề hình thể, mà còn là “hồi chuông cảnh báo” cho sức khỏe lâu dài. Một cột sống khỏe mạnh sẽ giúp trẻ tự tin trong học tập, vận động linh hoạt và phát triển cân đối. Ngược lại, nếu bỏ qua những dấu hiệu ban đầu, cha mẹ có thể vô tình để con phải đối diện với những hệ lụy khó lường trong tương lai.

Hơn ai hết, chính cha mẹ là người đồng hành và bảo vệ tốt nhất cho con trong giai đoạn phát triển. Chỉ cần quan sát kỹ dáng đi, tư thế ngồi học, thói quen mang cặp sách, đồng thời khuyến khích trẻ tham gia hoạt động thể chất và thăm khám định kỳ, chúng ta hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát vẹo cột sống hiệu quả.

Hãy nhớ rằng, sức khỏe xương khớp là nền tảng của một tương lai vững chắc. Đừng để những sai lệch nhỏ ở cột sống trở thành trở ngại lớn trên hành trình khôn lớn của trẻ. Ngay từ hôm nay, cha mẹ hãy quan tâm, lắng nghe và đồng hành cùng con để trao cho con món quà quý giá nhất – một cơ thể khỏe mạnh và một tấm lưng thẳng tự tin.

Viện Nghiên cứu Cơ Xương Khớp là trang web chuyên cung cấp kiến thức, thông tin và giải pháp chăm sóc sức khỏe cơ – xương – khớp. Chúng tôi chia sẻ những phương pháp phòng ngừa, hỗ trợ điều trị và phục hồi vận động, đồng thời giới thiệu các sản phẩm chất lượng giúp giảm đau nhức, cải thiện và tái tạo chức năng xương khớp hiệu quả. Nếu bạn đang có nhu cầu mua những sản phẩm hỗ trợ khắc phục và phục hồi cơ xương khớp, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chi tiết và lựa chọn giải pháp phù hợp nhất.

Thông tin:

• Website: viennghiencuucoxuongkhop.edu.vn
• Hotline: 0985.841.368
• Địa chỉ: Số 29 ngõ 18 Nguyễn Đình Chiểu, Phường Lê Đại Hành, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội